Artykuły

Zużywanie się zębów

Zużywanie się zębów: abrazja, erozja, abfrakcja, atrycja.

 

Abrazja, atrycja, abfrakcja i erozja w profilaktyce chorób zębów są równie ważne jak próchnica. Pojęcia te opisują stan zniszczenia tkanek twardych zęba jak i powstanie ubytków niepróchnicowego pochodzenia. Ich występowanie jest coraz częstsze nawet w gronie osób dbających o higienę jamy ustnej, które z powodzeniem bronią się przed próchnicą zębów. Warto więc powiedzieć na temat ubytków niepróchnicowego pochodzenia nieco więcej.

Abrazja

Jest zjawiskiem, polegającym na starciu powierzchni szkliwa w następstwie mechanicznego oddziaływania innych ciał na powierzchnię zęba. Może mieć ona różne podłoże:

  • zabiegi higieniczne (wykonywane za często i zbyt długo; nieprawidłowa technika szczotkowania; używanie twardej szczoteczki i past mocno ściernych - wiele past wybielających ma tą właściwość) - ubytki często usytuowane w okolicy przyszyjkowej zębów,

  • zawodowe (obecność pyłów, które mogą się dostać do jamy ustnej w miejscu pracy; odgryzanie nitek; trzymanie gwoździ zębami itp.),

  • nawykowe (nagryzanie długopisów, palenie fajki itp.).

Szczególnym rodzajem abrazji jest demastykacja. Jest to proces ścierania powierzchni żujących zębów bocznych (przedtrzonowych i trzonowych) i brzegów siecznych zębów przednich (siekaczy i kłów) podczas żucia pokarmów. Jest to proces fizjologiczny i pogłębia się z wiekiem. Może mieć jednak charakter patologiczny objawiający się dużym starciem powierzchni żujących spowodowany przez częste żucie twardych pokarmów.

Atrycja

To proces zużycia tkanek twardych zęba spowodowany kontaktem zęba z zębem przeciwstawnym lub wypełnieniem w nim. Zazwyczaj jest procesem fizjologicznym. Nasilone zmiany patologiczne możemy rozpoznać w przypadku:

  • bruksizmu (potocznie zwanego „zgrzytaniem zębami”),

  • zaciskania zębów (spotykane często u osób poddawanych częstym sytuacjom stresowym),

  • utraty zębów bocznych - tzw. stref podparcia (dochodzi do nadmiernego starcia pozostałych zębów, które przyjmują obciążenie utraconych).

Atrycja rozpoznawana jest jako utrata tkanek twardych zęba na powierzchniach żujących i powierzchniach siecznych.

Abfrakcja

Tym pojęciem określamy ubytki tkanek zęba w okolicy połączenia szkliwa i cementu zęba (na granicy korony z korzeniem zęba). Są one skutkiem działania zbyt dużych sił zgryzowych, powodują powstanie mikropęknięć szkliwa oraz zębiny i ujawniają się jako odpryski tkanek zęba o ostrych krawędziach. Najczęściej obecne są na pojedynczych zębach, czym różnicujemy je od abrazji spowodowanej niewłaściwym sposobem szczotkowania (na skutek poziomego szorowania zębów - obejmuje całe grupy zębów). Abfrakcja może być wynikiem występowania tzw. parafunkcji (bruksizm, nagryzanie twardych przedmiotów, czy zaciskanie zębów) jak i nieprawidłowej okluzji (zgryzu).

Erozja

To utrata kolejnych warstw szkliwa i zębiny na skutek działania kwasów w środowisku jamy ustnej omywających powierzchnię zębów. Erozja może być wywołana osłabieniem mechanizmów obronnych, np. zmniejszonym wydzielaniem śliny (związanym z wiekiem, zażywaniem leków, czy radioterapii w okolicy głowy i szyi) lub zwiększeniem ilości kwasów obecnych w jamie ustnej - oba te zjawiska prowadzą do obniżenia pH w ustach i następowej demineralizacji i rozpuszczania twardych tkanek zęba.

Kwasy w jamie ustnej maja różne źródła pochodzenia:

  • wewnątrzpochodne (kwas żołądkowy trafiający do jamy ustnej w czasie wymiotów) - charakterystyczne są ubytki tkanek zęba na podniebiennych powierzchniach zębów siecznych górnych,

  • zewnątrzpochodne (kwasy z diety - owoce cytrusowe, napoje gazowane, ocet, chlorowana woda z basenu) - utrata tkanek zęba dotyczy wszystkich powierzchni równomiernie.

Erozja jest zjawiskiem patologicznym. Fizjologicznie działanie śliny warunkuje prawidłowe warunki w jamie ustnej wyrównując obniżone pH. Niestety powszechny dostęp do słodkich napojów (szczególnie tych zawierających w swoim składzie dodatek kwasów jak cola) sprawił, że coraz częściej zauważamy ją już u nastolatków. Warto też wspomnieć o obserwowanym wzroście ilości przypadków bulimii, której jednym z objawów są wymioty po posiłkach prowadzące do nasilenia erozji.

Poniższy przykład ukazuje jak niebezpiecznym procesem jest erozja.

Naturalne pH w jamie ustnej jest zbliżone do 7. Na skutek metabolizowania cukrów przez bakterie obniża się ono do 5 i rozpoczynają się procesy próchnicowe. Napoje gazowane jak i kwasy żołądkowe mogą obniżyć pH nawet do 3-4 - rozpuszczalność apatytów (podstawowych składników budulcowych w tkankach twardych zęba) wzrasta wtedy 100 razy w porównaniu z pH=5.

Leczenie ubytków niepróchnicowego pochodzenia.

Leczenie ubytków o etiologii niepróchnicowej polega na odtworzeniu utraconych powierzchni zębów. W tym celu wykorzystujemy: materiały złożone, korony jak i inne uzupełnienia protetyczne. Nie jest to jednak jedyne nasze działanie. Bardzo istotnym elementem leczenia jest usunięcie przyczyny, która doprowadziła do powstania ubytków w tkankach twardych zęba. Z niektórymi poradzimy sobie sami - jak zmiana nawyków żywieniowych i poprawa higieny, co do innych będziemy musieli poradzić się specjalisty - są to refluks żołądkowy, wymioty, czy zmniejszone wydzielanie śliny. Nasz stomatolog z pewnością poradzi nam co mamy zrobić i kogo się poradzić.

Jak się bronić przed powstawaniem ubytków niepróchnicowego pochodzenia?

Na początek warto sobie uświadomić, że ubytki niepróchnicowego pochodzenia często występują razem u jednej osoby. Ich wzajemne współdziałanie może pogłębić patologiczne objawy obserwowane w jamie ustnej. Dlatego też nasze działania profilaktyczne powinny być kompleksowe, działać zarówno wzmacniająco na tkanki zęba, jak i chronić je przed uszkodzeniem. Należą do nich:

  • prawidłowa dieta (unikanie kwaśnych potraw),

  • używanie past, żeli i płukanek z dużą zawartością fluoru,

  • unikanie szczoteczek do zębów o wysokiej twardości,

  • właściwa technika szczotkowania (np. wymiatająca), unikanie „szorowania” zębów,

  • unikanie częstego spożywania twardego pożywienia,

  • redukowanie parafunkcji takich jak: częste żucie gumy, trzymanie fajki lub wykałaczki w zębach, bruksizm (tu potrzebna będzie pomoc stomatologa i wykonanie profesjonalnych nakładek zabezpieczających powierzchnie zębów przed starciem),

  • relaks w celu rozluźnienia napiętego układu mięśniowego.

Pamiętajmy, że bardzo ważną rolę w działaniach profilaktycznych pełnią systematyczne wizyty w gabinecie stomatologicznym. Umożliwiają one szybkie postawienie diagnozy i zapobiegnięcie pogłębianiu się problemu. W końcu zawsze lepiej jest zapobiegać niż leczyć.

 

 

Piśmiennictwo:

  1. Dwyer-Joyce R.S., „Wear of human teeth.”, Journal of Engineering Tribology; 2005r, Vol. 219 Issue 1, p2-19,

  2. Fejerskov O., „Próchnica zębów. Choroba próchnicowa i postępowanie kliniczne.”, wydawnictwo: Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2006r., ISBN: 10 83-89581-77-9,

  3. Heasman P., „Master Dentistry. Tom II.”, wydawnictwo: Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2010r., ISBN: 978-0-443-06895-9,

  4. Howe D. K., „Truth Erosion.”, American Fitness; 2005, Vol. 23 Issue 5, p18-18,

  5. Jańczuk Z., „Stomatologia zachowawcza. Zarys kliniczny.”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, wydanie III 2007r., ISBN: 978-83-200-3598-8,

  6. Wang P., „The prevalence of dental erosion and associated risk factors in 12-13-year-old school children in Southern China.”, BMC Public Health; 2010, Vol. 10, p478-486,

 

Opracowanie: Maciej Walczak student V roku wydziału Lekarsko-Stomatologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie