Choroby

Opis choroby

Kandydoza

(Candidiasis)

Definicja, epidemiologia

Jest to zakażenie grzybicze jamy ustnej. Jest to najczęstsza patologia błony śluzowej jamy ustnej występująca w każdym wieku. Nosicielstwo grzybów z rodzaju Candida oceniane jest na około 50% populacji ogólnej. W wybranych populacjach (np. u użytkujących płytowe uzupełnienia protetyczne, osób hospitalizowanych, w immunosupresji) nosicielstwo to jest zdecydowanie wyższe.

Przyczyny

Pod wpływem czynników miejscowych i/lub ogólnych grzyby z rodzaju Candida stają się chorobotwórcze i wywołują typowe objawy kliniczne. Najczęstsze czynniki miejscowe predysponujące do powstania grzybicy w jamie ustnej to: niedobór śliny, naświetlanie w obrębie głowy i szyi, niewłaściwe użytkowe uzupełnień protetycznych lub użytkowanie niewłaściwych uzupełnień, długotrwałe miejscowe stosowanie określonych leków (np. steroidów), przybory stomatologiczne. Z czynników ogólnych najczęściej wymienia się: stosowanie leków (antybiotyków, leków przeciwnowotworowych, steroidów, leków obniżających odporność), wszystkie choroby ogólne przebiegające z obniżeniem odporności (np. cukrzyca, białaczki, zakażenie HIV), niedokrwistości, niedoczynność kory nadnerczy i przytarczyc, skrajny wiek (niemowlęcy i starczy), niedożywienie i czynniki dietetyczne, nikotynizm.


Obraz kliniczny i występowanie w jamie ustnej

Grzybica może występować tylko w jamie ustnej. Jej obrazy kliniczne są zróżnicowane. W postaci ostrej zmiany są białoczerwone lub czerwone. Są to albo postać rzekomobłoniasta (uogólnione białawo-kremowe plamy lub „kożuchy” przypominające pierś drozda, dające się łatwo oddzielić od podłoża i zostawiające wówczas plamy rumieniowe, niekiedy krwawiące) albo rumieniowa (plamy rumieniowe występujące głównie na powierzchni grzbietowej języka lub na podniebieniu). W postaciach ostrych występuje pieczenie, niekiedy utrata smaku i zaburzenia przełykania. Odmiany przewlekłe przebiegają bez- lub skąpoobjawowo. Może to być postać rumieniowa (związana zwykle z użytkowaniem protez i ograniczona do pola protetycznego w szczęce) lub guzkowa (nazywana kadydozo-leukoplakią, białe, nieco wypukłe wykwity plamisto-tarczkowe, które nie można oddzielić od podłoża, z typową lokalizacją na błonie śluzowej policzka w pobliżu kątów ust). Trzy rozpoznania kliniczne które mogą (ale nie zawsze muszą) być związane z zakażeniem grzybiczym to: kątowe zapalenie ust, stomatopatia protetyczna i środkowe, romboidalne zapalenie języka. Kandydozo-leukoplakia może być zmianą przednowotworową. Nadkażenie grzybami z rodzaju Candida każdej zmiany nadżerkowo-wrzodziejącej w jamie ustnej może sprzyjać transformacji nowotworowej.
Grzybica jamy ustnej może towarzyszyć grzybicy skóry, paznokci i grzybicom układowym. Są to wówczas rzadkie zespoły śluzówkowo-skórne lub kandydozy endokrynopatyczne) związane z ciężkim upośledzeniem odporności lub zmianami hormonalnymi.


Badania dodatkowe

Diagnostyka najczęściej opiera się na kryteriach klinicznych. W wątpliwych przypadkach wykonuje się wymaz i badanie hodowlane, bezpośrednie badanie cytologiczne lub badanie histopatologiczne (kandydoza guzkowa). W przypadku uporczywej i nawracającej kandydozy należy przeprowadzić badania krwi i ewentualnie testy immunologiczne.


Diagnostyka różnicowa

Leukoplakia, leukoplakia włochata języka, toczeń rumieniowaty, znamię białe gąbczaste, kontaktowe zapalenie jamy ustnej, zespół pieczenia jamy ustnej, język geograficzny.

Język - Kandydoza - Białe naloty. Źródło: dzięki uprzejmości Dr hab. n. med. Elżbiecie Dembowskiej, Zakład Periodontologii PUM
Język - Kandydoza - Białe naloty. Źródło: dzięki uprzejmości Dr hab. n. med. Elżbiecie Dembowskiej, Zakład Periodontologii PUM
Język-Kandydoza-Białe naloty.Źródło:Katedra Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych we Wrocławiu
Język - Kandydoza - Bolesne zmiany czerwone. Źródło: jamaustna.pl
Podniebienie - Kandydoza - Biały nalot, bolesne zmiany czerwone. Źródło: jamaustna.pl
Podniebienie - Kandydoza - Biały nalot, bolesne zmiany czerwone. Źródło: jamaustna.pl

Leczenie

Trwałe wyleczenie kandydozy u pacjenta ogólnie zdrowego jest łatwe (skala VAS 2), nieco trudniejsze u pacjenta użytkującego ruchome uzupełnienia protetyczne (skala VAS 4), najtrudniejsze u pacjentów z obniżoną odpornością lub wyżej wymienionymi chorobami ogólnymi (skala VAS 8). Sukces leczenia zależy w głównej mierze od możliwości trwałej eliminacji miejscowych i/lub ogólnych czynników predysponujących do kandydozy. W każdym przypadku należy redukować nosicielstwo w jamie ustnej, przełyku, narządach płciowych (właściwa higiena i alkalizowanie środowiska jamy ustnej, higiena protez, higiena ogólna). Okres leczenia grzybicy w jamie ustnej powinien przynajmniej o tydzień  być dłuższy od występowania objawów klinicznych. U pacjentów ogólnie zdrowych najczęściej wystarczające jest leczenie miejscowe (środki odkażające, antybiotyki polienowe lub imidazolowe). U pacjentów z ruchomymi uzupełnieniami protetycznymi miejscowe leczenie farmakologiczne powinno być najczęściej połączone z naprawą lub wymianą protezy. U pacjentów immunosupresyjnych i/lub w przypadku współwystępowania grzybicy poza jamą ustną konieczne jest ogólne podawanie leków przeciwgrzybiczych (antybiotyki imidazolowe lub triazolowe). O przewlekłej lub uporczywej grzybicy jamy ustnej należy powiadomić także: dermatologa, diabetologa, endokrynologa, lekarza chorób zakaźnych.

Więcej na temat tej choroby możesz przeczytać w DENTAL AND MEDICAL PROBLEMS.